Nöbetçi Eczaneler
Aşılar, bağışıklık sistemini belirli enfeksiyon etkenlerine karşı önceden hazırlayan biyolojik ürünler olarak biliniyor. Virüs, bakteri, parazit veya mantar gibi mikroorganizmaların zayıflatılmış ya da etkisizleştirilmiş parçalarını içeren aşılar sayesinde bağışıklık sistemi söz konusu mikrobu önceden tanıyor ve savunma mekanizması geliştiriyor.
Bu sayede kişi ilerleyen dönemde aynı mikropla karşılaştığında bağışıklık sistemi daha hızlı ve etkili şekilde harekete geçiyor. Böylece hastalığın ortaya çıkması önlenebiliyor ya da daha hafif seyretmesi sağlanabiliyor.
Memorial Ankara Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uzman Doktor Meltem Güneş Aslan, 1-31 Ağustos Ulusal Aşı Farkındalık Ayı kapsamında çocukluk çağı aşılarının önemi, aşılama takvimi ve ailelerin dikkat etmesi gereken konular hakkında bilgi verdi.
Bebekler enfeksiyonlara karşı daha savunmasız
Bebeklik ve çocukluk döneminde aşılama, henüz tam olarak gelişmemiş bağışıklık sisteminin desteklenmesi açısından büyük önem taşıyor. Yenidoğan bebeklere anneden plasenta yoluyla geçen koruyucu antikorların yaşamın ilk aylarında giderek azalması, bebekleri enfeksiyonlara karşı daha hassas hale getiriyor.
Doğumdan sonraki ilk günlerde ve aylarda başlayan aşılama programları, bebek ve çocukların ölümcül olabilecek ya da kalıcı hasara yol açabilecek bulaşıcı hastalıklardan korunmasına yardımcı oluyor.
Aşılama toplum sağlığını da koruyor
Aşılar yalnızca aşılanan çocuğu değil, toplumun diğer bireylerini de koruyabiliyor. Toplumun büyük bölümünün belirli bir enfeksiyona karşı aşılanması, hastalığın yayılma zincirinin kırılmasına katkı sağlıyor.
“Sürü bağışıklığı” olarak tanımlanan bu durum sayesinde henüz aşı programı tamamlanmamış küçük bebekler ile kanser hastaları gibi bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler de enfeksiyonlara karşı dolaylı koruma elde edebiliyor.
Ulusal aşı takviminde hangi aşılar bulunuyor?
Çocukluk dönemi ulusal aşı takviminde difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, tüberküloz, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği, Hepatit A, Hepatit B, Hemofilus influenza tip b ve Streptococcus pneumonia etkenine karşı uygulanan aşılar bulunuyor.
Bunların yanı sıra influenza yani grip, rotavirüs, meningokok, Respiratuvar Sinsityal Virüs (RSV) ve İnsan Papilloma Virüsü (HPV) aşıları da doktor önerisi doğrultusunda farklı yaş gruplarında uygulanabiliyor.
Aşılama doğumdan hemen sonra başlıyor
Bebeklerde aşılama süreci doğumdan hemen sonra uygulanan Hepatit B aşısı ile başlıyor. Yaşamın ilk 1-2 yılı içerisinde temel koruma serisinin önemli bölümü tamamlanırken, ilerleyen yaşlarda uygulanan pekiştirme dozlarıyla bağışıklığın devamlılığı sağlanıyor.
Prematüre bebeklerde de aşılamanın yakından takip edilmesi gerekiyor. Aşılar, gebelik haftasından bağımsız olarak bebeğin takvim yaşına göre tam doz ve uygun aralıklarla uygulanıyor. Hepatit B aşısının ilk dozunun zamanlamasında ise bebeğin vücut ağırlığı dikkate alınabiliyor.
Aşı takibinde ailelerin rolü büyük
Ailelerin çocuklarının aşılarını zamanında yaptırması ve aşı takvimini düzenli biçimde takip etmesi büyük önem taşıyor. Düzenli hekim kontrollerinde çocukların aşı durumları da değerlendirilerek eksik dozlar kontrol ediliyor.
Herhangi bir nedenle aşılama takviminde gecikme yaşanması, aşılama sürecinin tamamen kaybedildiği anlamına gelmiyor. Kaçırılan aşılar, doktor tarafından hazırlanan uygun bir takvimle tamamlanabiliyor.
Yan etkiler çoğunlukla hafif ve geçici
Aşı uygulamalarından sonra çoğu kişide önemli bir yan etki görülmezken bazı çocuklarda geçici ve hafif reaksiyonlar ortaya çıkabiliyor. Aşının uygulandığı bölgede kızarıklık ve şişlik, hafif ateş, baş ağrısı, kas ağrısı ve döküntü en sık görülebilen belirtiler arasında bulunuyor.
Nadiren alerjik reaksiyonlar gibi daha ciddi yan etkiler görülebilse de aşılar ruhsatlandırılmadan önce etkinlik ve güvenlik açısından kapsamlı klinik çalışmalardan geçiriliyor. Üretim ve dağıtım süreçleri de sıkı kontroller altında yürütülüyor.
Türkiye’de kullanılan aşıların Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) veya Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) gibi yetkili kurumların değerlendirme ve ruhsatlandırma süreçlerinden geçtiği belirtiliyor.
Araştırmalar aşılar ile otizm arasında ilişki olmadığını gösteriyor
Aşılarla ilgili toplumda zaman zaman yanlış bilgiler gündeme gelebiliyor. Bunların başında aşıların otizm spektrum bozukluğuna neden olduğu iddiası geliyor.
Bilimsel araştırmalar, aşılar ile otizm arasında nedensel bir ilişki bulunmadığını ortaya koyuyor. Aşılama sonrasında görülebilen hafif ateş ve kırgınlık gibi belirtilerin ise hastalık geliştiği anlamına gelmediği, bağışıklık sisteminin aşıya verdiği doğal yanıtın sonucu olduğu ifade ediliyor.
Aşılar çocuk ve toplum sağlığı açısından hayati önem taşıyor
Uzmanlar, çocukların aşılarının düzenli olarak yaptırılmasını ve aşı takviminin sağlık çalışanlarıyla iş birliği içinde takip edilmesini öneriyor. Bağışıklama programları, bulaşıcı hastalıkların azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılmasında en etkili ve ekonomik halk sağlığı uygulamalarından biri olarak kabul ediliyor.
Düzenli aşılama sayesinde çocukların ciddi enfeksiyonlardan, kalıcı sağlık sorunlarından ve hastalıklara bağlı yaşam kayıplarından korunmasına önemli katkı sağlanıyor.