Anadolu’nun manevi mimarlarından Hacı Bayrâm-ı Velî: Hayatı, düşüncesi ve günümüze ulaşan şiirleri

Anadolu’nun manevi ve kültürel tarihinde yüzyıllardır etkisini sürdüren Hacı Bayrâm-ı Velî, yalnızca bir tarikat kurucusu değil; ilim, tasavvuf, üretim, dayanışma ve insan merkezli hayat anlayışını bir arada temsil eden önemli bir şahsiyet olarak öne çıkıyor.

Bayramiyye tarikatının kurucusu kabul edilen Hacı Bayrâm-ı Velî, Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminden güçlenme sürecine uzanan uzun bir tarih aralığına tanıklık etti. Ankara merkezli olarak gelişen manevi etkisi, ölümünden sonra farklı tasavvuf kolları üzerinden Anadolu’nun geniş bir bölümüne yayıldı.

Kaynaklarda onun hayatının birçok bölümünün tarihî bilgilerle menkıbevî anlatıların iç içe geçtiği bir yapı gösterdiği görülüyor. Buna rağmen Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Anadolu tasavvufunun şekillenmesindeki rolü, Ankara ve çevresindeki güçlü etkisi, Somuncu Baba ile ilişkisi, halkla birlikte üretime katılması ve sonraki yüzyılları etkileyen mürid çevresi konusunda önemli bilgiler bulunuyor.

Anadolu’da doğan ilk büyük Türk tarikatlarından birinin pîri

Bayramiyye, Anadolu topraklarında doğup büyüyen bir Türk mutasavvıfı tarafından kurulmuş ilk tarikat olarak değerlendiriliyor.

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Ankara’da dünyaya geldiği bilinirken doğum tarihi konusunda kesin bir kayıt bulunmuyor. Bazı eski çalışmalarda 1352 tarihi öne sürülürken daha sonraki araştırmalarda doksan yılı aşkın yaşadığı yönündeki rivayetlerden hareketle 1339-1340 yılları civarında doğmuş olabileceği belirtiliyor.

Bazı vakfiye kayıtlarında Hacı Bayram’ın babasının Ahmed, dedesinin Mahmud olduğu bilgisine ulaşılıyor. Belgelerde adına eşlik eden unvanların ise onun henüz hayattayken güçlü bir manevi nüfuza sahip olduğunu gösterdiği değerlendiriliyor.

Solfasol’dan Anadolu’nun manevi tarihine

Eski kaynaklarda Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Ankara yakınlarındaki Solfasol, diğer adıyla Zülfazl köyünde doğduğu aktarılıyor.

Onun eğitim hayatı ve müderrislik yapıp yapmadığı konusunda kaynaklar arasında farklılıklar bulunuyor. Bazı eserlerde Ankara’da müderris olduğu ve daha sonra tasavvuf yoluna yöneldiği belirtilirken, sonraki araştırmalarda “müderris” ifadesinin manevi anlamda kullanılmış olabileceği üzerinde de duruluyor.

Bu tartışmalar, Hacı Bayram’ın hayatının yalnızca tarihî belgeler üzerinden değil, asırlar boyunca aktarılan tasavvuf geleneği üzerinden de şekillendiğini gösteriyor.

Asıl adının Nûman olduğu aktarılıyor

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin asıl adının Nûman olduğuna ilişkin bilgiler özellikle Abdurrahman el-Askerî’nin Mir’âtü’l-ışk adlı eserinde yer alıyor.

Aynı kaynakta, Hacı Bayram’ın Yıldırım Bayezid döneminde saray çevresinde bulunduğu ve Somuncu Baba olarak bilinen Hamîd-i Velî’yi bulmak amacıyla yola çıktığı anlatılıyor.

Somuncu Baba ile karşılaşmasının ise onun hayatının en önemli kırılma noktalarından biri olduğu kabul ediliyor.

Somuncu Baba ile buluşması hayatının yönünü değiştirdi

Rivayetlere göre Hacı Bayrâm-ı Velî, Somuncu Baba’yı bulduktan sonra eski hayat tarzından uzaklaşarak tasavvuf yoluna yöneldi.

Mir’âtü’l-ışk’ta aktarılan anlatıya göre Somuncu Baba, onun eski kıyafetlerini değiştirmesini, beraberindekileri geri göndermesini ve dervişâne bir hayat benimsemesini istedi.

Bir Kurban Bayramı döneminde isminin değiştirilerek “Hacı Bayram” olarak anılmaya başlandığı, ardından Somuncu Baba ile Şam ve Hicaz’a gittiği, hac dönüşünün ardından Anadolu’ya döndüğü aktarılıyor.

Ankara’ya dönüşünde tekke değil tarla tercih etti

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin hayat anlayışını en iyi yansıtan bölümlerden biri Ankara’ya dönüşünden sonraki dönem oldu.

Kaynaklarda, mürşidi Somuncu Baba’ya ne işle meşgul olması gerektiğini sorduğunda “Ekin ek, burçak ek” karşılığını aldığı ve bu tavsiyenin ardından Ankara’ya dönerek çiftçilik yaptığı anlatılıyor.

Hacı Bayram’ın tekke veya zâviye kurmak yerine üretimle uğraştığı, geçimini kendi emeğiyle sağladığı ve dervişlerini de çalışmaya yönlendirdiği belirtiliyor.

Bu yönü, onun tasavvuf anlayışında emeğin, üretmenin ve toplumun içinde yaşamanın önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor.

Halktan kopuk değil, halkın içinde bir manevi önder

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin hayatına ilişkin anlatılarda sıkça karşılaşılan özelliklerden biri, toplumdan uzak bir tasavvuf anlayışı yerine halkla birlikte yaşamayı tercih etmesi.

Kaynaklarda dervişleriyle tarlada çalıştığı, burçak imecesine katıldığı ve ihtiyaç sahipleri için yardım topladığı anlatılıyor.

Bir rivayette yemek dağıtımını bizzat yaptığı, insanlarla birlikte hayvanların da payını ayırdığı aktarılıyor.

Bu anlatılar, onun yalnızca manevi öğüt veren bir mürşid değil, toplumsal dayanışmayı fiilen yaşayan bir isim olduğunu ortaya koyuyor.

Vakıf gelirleri yerine kendi emeğiyle yaşadı

Hacı Bayram’ın dikkat çeken bir başka özelliği, klasik tarikat yapılarında yaygın olan tekke ve vakıf düzenine mesafeli yaklaşmasıydı.

Kaynaklarda kendisinin tekke kurmadığı, vakıf tesis etmediği ve vakıf gelirleriyle geçinmediği belirtiliyor.

Çiftçilikle uğraşması, kendi emeğine dayanması ve dervişleriyle birlikte üretime katılması, onun melâmet anlayışıyla ilişkilendiriliyor.

Bayramiyye Ankara’da hızla yayıldı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Ankara’ya dönüşünün ardından çevresinde geniş bir topluluk oluşmaya başladı.

Fetret Devri’nin ardından Osmanlı siyasi düzeninin yeniden güç kazanmasıyla birlikte Bayramiyye’nin Ankara ve çevresindeki etkisinin daha da arttığı görülüyor.

Hacı Bayram’ın halk üzerindeki nüfuzunun devletin dikkatini çekecek boyuta ulaştığı ve hakkında çeşitli şikâyetlerin gündeme geldiği aktarılıyor.

II. Murad tarafından Edirne’ye çağrıldı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin hayatındaki en dikkat çekici olaylardan biri Osmanlı Sultanı II. Murad tarafından Edirne’ye çağrılması oldu.

Menkıbevî kaynaklarda, Hacı Bayram hakkında çeşitli iddiaların padişaha ulaştığı ve kendisinin Edirne’ye götürülmesinin istendiği anlatılıyor.

Edirne’de II. Murad ile görüştüğü, padişahın kendisine saygı gösterdiği ve hakkında ileri sürülen iddiaların gerçeği yansıtmadığı kanaatine vardığı aktarılıyor. Bu ziyaretin II. Murad’ın saltanatının ilk yıllarında, 1421-1424 döneminde gerçekleşmiş olabileceği değerlendiriliyor.

Devletle ilişkisi farklı bir boyuta geçti

Hacı Bayram’ın Edirne dönüşünden sonraki dönemde Bayramiyye hareketinin daha güvenli bir ortamda faaliyet gösterdiği anlaşılıyor.

Kaynaklarda Bayramî dervişlerinin vergiden muaf tutulduğuna ilişkin bilgiler bulunuyor. Ankara ve çevresinde mürid sayısının çok artması nedeniyle devletin bu topluluğun büyüklüğünü yakından takip ettiği de menkıbelerde anlatılıyor.

Beş Osmanlı hükümdarının dönemine tanıklık etti

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin hayatı Osmanlı tarihinin oldukça uzun ve hareketli bir dönemine yayıldı.

Orhan Gazi, I. Murad, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerini idrak eden Hacı Bayram, Osmanlı Beyliği’nin devletleşme ve güçlenme sürecinin büyük bölümüne tanıklık etti.

Ankara’da hayatını kaybeden Hacı Bayrâm-ı Velî, kendi adıyla anılan caminin yanına defnedildi. Daha sonra kabri üzerine inşa edilen türbe Ankara’nın en önemli ziyaret merkezlerinden biri haline geldi.

Akşemseddin ve Emîr Sikkînî gibi isimler çevresinden çıktı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Anadolu tarihindeki etkisini büyüten unsurlardan biri de çevresinde yetişen isimler oldu.

Akşemseddin, Emîr Sikkînî, Akbıyık, İnce Bedreddin ve Ömer Dede Bursevî gibi önemli mutasavvıflar Bayramiyye çevresiyle ilişkilendirildi.

Ancak Hacı Bayram’ın doğrudan kaç kişiye hilâfet verdiği konusunda kaynaklarda farklı bilgiler yer alıyor. Bazı kaynaklarda hayatı boyunca kimseye hilâfet vermediği, ölümünden sonra öne çıkan isimlerin farklı çizgiler geliştirdiği aktarılıyor.

Vefatının ardından Bayramiyye iki önemli çizgiye ayrıldı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin vefatından sonra dervişlerinin bir kısmı Emîr Sikkînî’nin, bir kısmı ise Akşemseddin’in etrafında toplandı.

Emîr Sikkînî çizgisinde ilahi aşk, cezbe ve melâmet anlayışı öne çıkarken; Akşemseddin çizgisinde zühd, takvâ ve riyâzet daha belirgin hale geldi.

Bu ayrışma sonraki dönemlerde Bayramî Melâmîliği ile Şemsiyye geleneğinin gelişmesine zemin hazırladı.

Bayramî Melâmîleri yüzyıllarca etkili oldu

Emîr Sikkînî çizgisini takip eden Bayramî Melâmîleri, geleneksel tarikat yapılarındaki taç, hırka, tekke ve vakıf gibi unsurlara mesafeli bir anlayış geliştirdi.

Sohbeti esas alan, vahdet-i vücûd anlayışını ve Ehl-i beyt sevgisini öne çıkaran bu yapı, 16. ve 17. yüzyıllarda devlet tarafından yakından takip edildi.

Akşemseddin yolundan gelişen Şemsiyye ise zaman içerisinde daha klasik bir Sünnî tarikat yapısına dönüştü.

Sohbetleri yüksek bir ilim ve irfan meclisiydi

Hacı Bayrâm-ı Velî’den günümüze çok az yazılı eser ulaşmış olmasına rağmen, sohbetlerinin güçlü bir ilmî içeriğe sahip olduğu kaynaklardan anlaşılıyor.

Müridlerinden İnce Bedreddin, Fahreddîn-i Irâkī’nin Lemaʿât adlı eserini Hacı Bayram’ın sohbetlerinde açıkladığını aktarıyor.

Dervişlerin Arapça ve Farsça bilmemeleri nedeniyle eserin Türkçeye çevrilmesini istemeleri ve Hacı Bayram’ın bu tercümeyi teşvik etmesi, onun sohbetlerinin yalnızca manevi öğütlerden değil yüksek seviyeli tasavvuf ve düşünce tartışmalarından da oluştuğunu gösteriyor.

Günümüze güvenilir biçimde dört şiiri ulaştı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin yazılı mirası oldukça sınırlı.

Kaynaklarda sade bir Türkçeyle ve hece vezniyle yazılmış, vahdet anlayışını yansıtan dört şiiri dışında günümüze güvenilir biçimde ulaşan başka eserinin bulunmadığı belirtiliyor.

Daha sonraki dönemlerde Hacı Bayram’a çeşitli gazeller ve mektuplar atfedilmiş olsa da bunların önemli bir bölümünün ona aidiyeti tartışmalı kabul ediliyor. Özellikle bazı yazma mecmualarda Hacı Bayram’a ait olduğu belirtilen iki mektubun dil ve üslup özellikleri nedeniyle ona ait olmadığı ifade ediliyor.

Hacı Bayrâm-ı Velî’ye ait kabul edilen dört şiir, ilk dizeleriyle “Bilmek istersen seni”, “N’oldu bu gönlüm”, “Çalabım bir şar yaratmış” ve “Hiç kimse çekebilmez” şeklinde biliniyor.

Bilmek istersen seni

Bilmek istersen seni,
Cân içre ara cânı.
Geç cânından bul anı,
Sen seni bil, sen seni.

Kim bildi ef‘âlini,
Ol bildi sıfâtını.
Anda gördü zâtını,
Sen seni bil, sen seni.

Görünen sıfâtındır,
Anı gören zâtındır.
Gayrı ne hâcetindir,
Sen seni bil, sen seni.

Kim ki hayrete vardı,
Nûra müstağrak oldu.
Tevhîd-i zâtı buldu,
Sen seni bil, sen seni.

Bayram özünü bildi,
Bileni anda buldu.
Bulan ol kendi oldu,
Sen seni bil, sen seni.

Bu şiirin merkezinde tasavvufun en temel düşüncelerinden biri olan insanın kendisini tanıması yer alıyor.

“Sen seni bil” ifadesinin sürekli tekrarlanması, insanın hakikate ulaşmak için önce kendi varlığını ve iç dünyasını anlaması gerektiği düşüncesini öne çıkarıyor.

Hacı Bayram’ın şiirde insanı dış dünyadan önce kendi içine yöneltmesi, onun tasavvuf anlayışının temelini oluşturan içsel arayışı açık biçimde gösteriyor.

N’oldu bu gönlüm

N’oldu bu gönlüm, n’oldu bu gönlüm,
Derd ü gam ile doldu bu gönlüm.
Yandı bu gönlüm, yandı bu gönlüm,
Yanmada dermân buldu bu gönlüm.

Yan ey gönül yan, yan ey gönül yan,
Yanmadan oldu derdine dermân.
Pervâne gibi, pervâne gibi,
Şem‘ine aşkın yandı bu gönlüm.

Gerçi ki yandı, gerçeğe yandı,
Rengine aşkın cümle boyandı.
Kendinde buldu, kendinde buldu,
Matlabını hoş buldu bu gönlüm.

Sevâd-ı a‘zam, sevâd-ı a‘zam,
Belki olupdur arş-ı muazzam.
Mesken-i cânân, mesken-i cânân,
Olsa acep mi şimdi bu gönlüm.

Seyr billâhdır, seyr billâhdır,
Lî ma‘allâhdır, lî ma‘allâhdır.
Âyînesinde, âyînesinde,
Gerd-i sivâyı buldu bu gönlüm.

El-fakru fahrî, el-fakru fahrî,
Demedi mi ol âlemin fahri.
Fahrini zikret, fahrini zikret,
Fahri fenâda buldu bu gönlüm.

Bayramî imdi, Bayramî imdi,
Bayram edersin yâr ile şimdi.
Hamd ü senâlar, hamd ü senâlar,
Yâr ile bayram kıldı bu gönlüm.

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin bu şiirinde gönlün ilahi aşk karşısındaki dönüşümü işleniyor.

Tasavvuf şiirinin temel sembollerinden “yanmak”, “pervane”, “şem” ve “gönül” üzerinden insanın benliğinden sıyrılarak ilahi hakikate yönelmesi anlatılıyor.

Şiirde ilk bakışta acı ve sıkıntı olarak görünen “yanma”, ilerleyen dizelerde manevi bir şifaya dönüşüyor. “Yanmada dermân buldu bu gönlüm” ifadesi bu dönüşümün özeti niteliğini taşıyor.

Çalabım bir şar yaratmış

Çalabım bir şar yaratmış,
İki cihan arasında.
Bakıcak dîdâr görünür,
Ol şarın kenâresinde.

Nâgehân ol şara vardım,
Ol şarı yapılır gördüm.
Ben dahi bile yapıldım,
Taş u toprak arasında.

Şâgirdleri taş yonarlar,
Yonup üstâda sunarlar.
Çalab’ın ismin anarlar,
Ol taşın her pâresinde.

Ol şardan oklar atılır,
Gelir ciğere batılır.
Ârifler sözü satılır,
Ol şarın bâzâresinde.

Ol şar dediğim gönüldür,
Ne âlimdir ne câhildir.
Âşıklar kanı sebildir,
Ol şarın kenâresinde.

Bu sözü ârifler anlar,
Câhiller bilmeyip tanlar.
Hacı Bayram kendi banlar,
Ol şarın menâresinde.

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin en tanınan şiirlerinden biri olan eserde “şar”, yani şehir, insan gönlünün sembolü olarak kullanılıyor.

Şehrin inşası insanın manevi olarak inşasına, taşların yontulması ise nefis terbiyesine ve insanın olgunlaşmasına karşılık geliyor.

“Ol şar dediğim gönüldür” dizesi, şiirin bütün sembolik yapısını açık hale getiriyor.

Hacı Bayram’ın gönlü şehir olarak tasvir etmesi, tasavvuf düşüncesindeki “insanı inşa etmek” anlayışının Anadolu Türkçesiyle ortaya konulmuş en güçlü örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Hiç kimse çekebilmez

Hiç kimse çekebilmez,
Güçtür feleğin yayı.
Derdine gönül verme,
Bir gün götürür vâyı.

Gelir güle oynaya,
Aldatır, eli çabuktur.
Bir bunculayın fitne,
Kande bulur arayı.

Bir fânî vefasızdır,
Kavline inanma hiç.
Gâh yoksulu bay eyler,
Gâh yoksul eder bayı.

Çün yüzünü döndürdü,
Bir lâhza karar etmez.
Nice seri pây eder,
Döner ser eder pâyı.

Vahittir o vahdette,
Kesrette kanı tefrik.
Hızır ermedi bu sırra,
Bildirmedi Musa’yı.

Hayran kamu âlimler,
Bu maninin altında.
Kaf’tan Kaf’a hükmeden,
Bilmez bu muammayı.

Miskin Hacı Bayram sen,
Dünyaya gönül verme.
Bir ulu imarettir,
Alma başa sevdayı.

Bu şiirde dünyanın geçiciliği ve insanın maddi hayatın değişkenliklerine fazla bağlanmaması gerektiği anlatılıyor.

“Felek” sembolü üzerinden dünyanın kararsızlığına dikkat çekilirken, zenginlik ve yoksulluğun sürekli değişebileceği vurgulanıyor.

Şiirin sonunda Hacı Bayram’ın kendisine seslenerek “Dünyaya gönül verme” demesi, tasavvufun dünya karşısındaki ölçülü ve mesafeli tavrını açık biçimde ortaya koyuyor.

Dört şiirde aynı büyük arayış

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin günümüze ulaşan dört şiiri farklı konuları ele alıyor gibi görünse de aslında aynı manevi arayışın birbirini tamamlayan parçalarını oluşturuyor.

“Bilmek istersen seni” insanın kendisini tanımasına, “N’oldu bu gönlüm” ilahi aşkın insanı dönüştürmesine, “Çalabım bir şar yaratmış” gönlün ve insanın manevi inşasına, “Hiç kimse çekebilmez” ise dünyanın geçiciliğini kavramaya yöneliyor.

Bu dört şiir birlikte değerlendirildiğinde Hacı Bayram’ın tasavvuf anlayışında dört temel çizginin belirginleştiği görülüyor: kendini bilmek, gönlü arındırmak, aşkla dönüşmek ve dünyaya gereğinden fazla bağlanmamak.

Sade Türkçeyle geniş kitlelere ulaştı

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin şiirlerinin en dikkat çekici özelliklerinden biri oldukça sade ve anlaşılır bir Türkçeyle kaleme alınmış olmaları.

Onun Arapça ve Farsça bildiğine ilişkin güçlü işaretler bulunmasına rağmen şiirlerinde halkın anlayabileceği dili tercih etmesi, düşüncelerinin Anadolu’da geniş kitlelere ulaşmasını kolaylaştırdı.

Hece vezni, tekrarlar ve gündelik hayattan alınan semboller şiirlerinin hem akılda kalmasını hem de sözlü kültürde yüzyıllarca yaşamasını sağladı.

“Gönül”, “şehir”, “taş”, “pazar”, “ateş”, “pervane” ve “felek” gibi kavramları tasavvufî düşüncenin taşıyıcısına dönüştüren Hacı Bayram, derin meseleleri sade Türkçeyle anlatmayı başardı.

Yazılı eserlerinden çok hayatıyla öğretti

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin geride kapsamlı bir divan veya büyük hacimli kitaplar bırakmamış olması, onun Anadolu üzerindeki etkisini azaltmadı.

Tam tersine, hayatının merkezindeki sohbet, irşad, üretim ve dayanışma anlayışı onun öğretisinin doğrudan insan ilişkileri üzerinden yayılmasına imkân sağladı.

Çiftçilik yaptı, dervişleriyle tarlada çalıştı, halkın içinde yaşadı ve manevi eğitimi günlük hayattan koparmadı.

Sohbetlerinde yüksek tasavvuf eserlerini ele alırken, şiirlerinde halkın kullandığı Türkçeyi tercih etti.

Bu iki yön birlikte değerlendirildiğinde Hacı Bayram’ın hem yüksek ilim ve irfan çevrelerine hem de sıradan Anadolu insanına ulaşabilen farklı bir manevi önderlik modeli oluşturduğu görülüyor.

Ankara’nın kimliğinde yaşamaya devam ediyor

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Ankara’daki etkisi yalnızca kendi yaşadığı dönemle sınırlı kalmadı.

Adını taşıyan Hacı Bayram Camii ve türbesi, yüzyıllar boyunca Ankara’nın en önemli manevi merkezlerinden biri haline geldi.

Ankara’nın tarihî merkezinde yer alan bu miras, bugün de Hacı Bayrâm-ı Velî’nin şehirle kurduğu ilişkinin en güçlü sembollerinden biri olmayı sürdürüyor.

Bayramiyye geleneğinin farklı kollarla devam etmesi, Akşemseddin gibi isimler üzerinden Osmanlı’nın sonraki dönemlerine taşınması ve şiirlerinin kuşaktan kuşağa aktarılması, Hacı Bayram’ın etkisinin yalnızca bir döneme ait olmadığını ortaya koyuyor.

Altı asır sonra hâlâ aynı soruyu soruyor: İnsan kendini ne kadar tanıyor?

Hacı Bayrâm-ı Velî’nin üzerinden yaklaşık altı asır geçmiş olmasına rağmen düşüncesinin merkezindeki sorular güncelliğini koruyor.

İnsan kendisini gerçekten tanıyor mu? Gönlünü neyle inşa ediyor? Dünyanın geçici değerleri karşısında ne kadar özgür kalabiliyor? Bilgi, emek ve manevi hayat günlük yaşamda nasıl bir araya getirilebilir?

Hacı Bayram’ın hayatı ve şiirleri bu sorulara hazır cevaplardan çok bir yön gösteriyor.

Tarlada çalışan bir mürşid, yüksek tasavvuf metinlerini açıklayan bir ilim insanı, halkla birlikte yaşayan bir manevi önder ve düşüncesini sade Türkçeyle ifade eden bir şair olarak Hacı Bayrâm-ı Velî, Anadolu’nun manevi tarihindeki yerini yüzyıllardır koruyor.

Onun mirası yalnızca Ankara’daki türbesinde veya Bayramiyye geleneğinde değil; “Sen seni bil” çağrısında, gönlü bir şehir gibi inşa eden şiirlerinde ve emeği manevi hayatın ayrılmaz parçası gören yaşam anlayışında yaşamaya devam ediyor.