Nöbetçi Eczaneler
Türkiye’nin en önemli doğal alanlarından biri olan Tuz Gölü, her yıl binlerce flamingoya ev sahipliği yapıyor. Dünyadaki önemli flamingo üreme sahaları arasında gösterilen gölde kuluçkadan çıkan yavrular, yetişkin flamingoların oluşturduğu dikkat çekici bir dayanışma sistemiyle yaşamlarını sürdürüyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen “Tuz Gölü Özel Çevre Koruma Bölgesi Tür ve Habitatların Araştırılması, Korunması ve İzlenmesi Projesi” kapsamında gerçekleştirilen sayımlarda, bu yıl yaklaşık 12 bin 800 flamingo yavrusu tespit edildi.
Son yılların en yüksek değerlerinden biri olarak değerlendirilen bu sayı, bölgedeki yağışların ve sulak alanlarda meydana gelen kısmi iyileşmenin flamingoların üreme sürecine olumlu yansıdığını gösterdi.
Yetişkin flamingolar yavrulara sırayla bakıyor
Tuz Gölü’ndeki flamingo yavruları, çok az kuş türünde görülen “kreş sistemi” ile büyütülüyor. Bu sistemde yetişkin flamingoların büyük bölümü beslenmek amacıyla gölden ayrılırken, bir grup yetişkin kuş yavruların yanında kalıyor.
Gözetici flamingolar, binlerce yavruyu bir arada tutuyor, tehlikelerden koruyor, göl içerisinde gezdiriyor ve besin kaynaklarının bulunduğu uygun alanlara götürüyor. Beslenmeye giden yetişkinler geri döndüğünde görev değişimi yaşanıyor ve yavruların korunması topluluk içinde paylaşılıyor.
Projenin koordinatörü Prof. Dr. Ahmet Karataş, gölde 6 bin çiftin üzerinde yetişkin flamingonun bulunduğunu belirterek, bunların 5 bin 500’den fazlasının günlük olarak beslenmeye gittiğini, kalan birkaç yüz yetişkinin ise yavruların başında beklediğini söyledi.
Karataş, sistemin insanlardaki kreş uygulamasına benzediğini ifade ederek, “Gözetimde kalan yetişkinler yavruları herhangi bir tehlikeye karşı bir araya topluyor, gezdiriyor ve doğru besin alanlarına götürüyor. Böylece onlara özel bir kreş imkânı sağlıyorlar” dedi.
11 bin kuş türünün yalnızca yaklaşık 50’sinde görülüyor
Dünya genelinde yaklaşık 11 bin kuş türü bulunmasına rağmen “kreş sistemi” olarak adlandırılan bu toplu bakım davranışının yalnızca 50 kadar türde görüldüğü belirtiliyor.
Flamingoların yanı sıra penguenler de yavrularını benzer şekilde topluluk hâlinde koruyan sınırlı sayıdaki tür arasında yer alıyor. Bu davranış, kalabalık koloniler hâlinde yaşayan kuşların hem beslenme ihtiyaçlarını karşılamasına hem de yavrularını yırtıcı hayvanlara ve diğer tehlikelere karşı daha etkili biçimde korumasına imkân veriyor.
Tuz Gölü’nde gözlemlenen binlerce yavrunun aynı alanda toplanması, flamingolar arasındaki sosyal organizasyonun ve görev paylaşımının en çarpıcı örneklerinden birini oluşturuyor.
Yağışlar sulak alanlara olumlu yansıdı
Prof. Dr. Ahmet Karataş, flamingoların Tuz Gölü ve çevresindeki varlığının su kaynaklarının durumuyla doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.
Bu yıl kış ve bahar dönemindeki yağışların son yıllara göre daha iyi geçtiğini ifade eden Karataş, yağışların yalnızca Tuz Gölü’nü değil, çevredeki diğer sulak alanları da olumlu etkilediğini kaydetti.
Geçmiş yıllarda büyük ölçüde kuruyan Tersakan ve Bolluk gölleri ile Kulu Gölü’nde yeniden belirli miktarda su bulunduğunu aktaran Karataş, bu gelişmenin flamingoların beslenme ve üreme alanlarını desteklediğini dile getirdi.
Su seviyesindeki kısmi iyileşmenin flamingo yavrularının sayısına da olumlu yansıdığı değerlendirilirken, yaklaşık 12 bin 800 yavrunun tespit edilmesi son yılların en iyi sonuçlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Tarımsal sulama konusunda kritik uyarı
Yağışlarla birlikte su miktarında yaşanan artışın rehavete yol açmaması gerektiğini vurgulayan Karataş, bölgedeki tarımsal sulamanın kontrolsüz şekilde artırılmasının sulak alanlar açısından yeni bir tehlike oluşturabileceğine dikkati çekti.
Karataş, suyun yalnızca insanlar ve tarımsal üretim için değil, doğal yaşamın devamı açısından da vazgeçilmez olduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Bölgede daha fazla tarımsal sulamaya yönelinmesi yeni bir tehlike oluşturabilir. Suyu idareli kullanmamız gerekiyor. Su sadece insanoğlunun ya da çiftçilerin değil, doğadaki bütün canlıların hakkıdır. Onların yaşam haklarını koruyabilmek için suyu hep birlikte korumalıyız.”
Uzmanlara göre Tuz Gölü havzasındaki yer altı ve yüzey suyu kaynakları üzerindeki baskının azaltılması, flamingoların yanı sıra bölgedeki diğer kuşlar, bitkiler ve sucul canlıların yaşamlarını sürdürebilmesi bakımından büyük önem taşıyor.
Flamingolar neyle besleniyor?
Flamingolar, diğer birçok kuş türünün aksine oldukça özel bir beslenme sistemine sahip. Tuz Gölü’nde yaşayan flamingoların temel besin kaynaklarını “Artemia salina” adı verilen tuz karidesi ile bazı mikroskobik alg türleri oluşturuyor.
Flamingoların gagalarında, cep tarağına benzetilen taraksı bir yapı bulunuyor. Kuşlar, başlarını suya doğru eğerek gagalarıyla aldıkları çamurlu suyu bu yapıdan süzüyor; küçük kabukluları, algleri ve diğer mikroskobik canlıları ayırarak besleniyor.
Bu özel ağız yapısı nedeniyle flamingoların balık, tohum veya büyük bitkilerle beslenmesi mümkün olmuyor. Dolayısıyla tuz karidesi ve alglerin yoğun olarak bulunduğu sığ, tuzlu sulak alanlar flamingoların yaşamı açısından vazgeçilmez önem taşıyor.
Üreme için Tuz Gölü’nün orta kesimlerini kullanıyorlar
Flamingolar beslenmek için Tuz Gölü’nün yanı sıra Konya’nın Cihanbeyli ilçesi sınırlarındaki Tersakan ve Bolluk göllerinden de yararlanıyor. Ancak üreme ve kuluçka dönemi için ağırlıklı olarak Tuz Gölü’nün orta kesimlerini tercih ediyorlar.
Gölün insan yerleşimlerinden uzak, geniş ve sığ bölümleri flamingolar için doğal bir koruma sağlıyor. Kuşlar çamurdan yaptıkları küçük yuvalarda kuluçkaya yatıyor. Yumurtadan çıkan yavrular bir süre anne ve babaları tarafından beslendikten sonra diğer yavrularla birlikte geniş kreş gruplarına katılıyor.
Yavru flamingolar ilk dönemlerinde yetişkinlerde görülen pembe renge sahip olmuyor. Gri veya beyaza yakın tüylerle dünyaya gelen yavrular, tükettikleri algler ve küçük kabuklulardaki pigmentler sayesinde zaman içerisinde flamingolarla özdeşleşen pembe renge kavuşuyor.
Tuz Gölü ekosisteminin korunması gerekiyor
Ankara, Konya ve Aksaray illerinin kesiştiği bölgede bulunan Tuz Gölü, yalnızca Türkiye için değil, dünya ölçeğinde de önemli bir sulak alan niteliği taşıyor. Göl, flamingolar başta olmak üzere çok sayıda yerli ve göçmen kuş türüne beslenme, dinlenme ve üreme ortamı sunuyor.
Bu yıl belirlenen 12 bin 800 yavru, doğru koruma politikaları ve yeterli su varlığı sağlandığında Tuz Gölü’nün canlı çeşitliliği açısından ne kadar güçlü bir potansiyele sahip olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Uzmanlar, olumlu sonuçların sürdürülebilmesi için gölü besleyen su kaynaklarının korunması, kaçak ve kontrolsüz su kullanımının önlenmesi, tarımsal sulamada tasarruflu yöntemlerin yaygınlaştırılması ve bölgedeki tür izleme çalışmalarının kesintisiz sürdürülmesi gerektiğinin altını çiziyor.