Nöbetçi Eczaneler
İnme, dünya genelinde ölüm ve kalıcı engelliliğin en önemli nedenleri arasında bulunuyor. İnmenin yol açtığı sorunlar ise yalnızca hareket kaybıyla sınırlı kalmıyor. Hastalarda dili anlama, konuşma, ses kullanımı ve yutma becerilerinde de farklı düzeylerde güçlükler ortaya çıkabiliyor.
Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Dil ve Konuşma Terapisti Ayşegül Yılmaz, inme sonrasında dili anlama veya konuşma güçlüğü, konuşmanın peltekleşmesi ve sözcükleri doğru biçimde söyleyememe gibi sorunların görülebileceğini söyledi.
Yılmaz, bu sorunların kişinin iletişim kurmasını zorlaştırmanın yanı sıra bağımsızlığını ve yaşam kalitesini de etkilediğini vurguladı.
Sorunların şiddeti kişiden kişiye değişiyor
İnme sonrasında görülen iletişim, ses ve yutma sorunlarının her hastada aynı şekilde ortaya çıkmadığını belirten Yılmaz, yutma bozukluklarının özellikle inmenin hemen ardından daha sık görülebildiğini ifade etti.
Belirtilerin bazı hastalarda birkaç hafta içinde azalabildiğini, bazı kişilerde ise daha uzun süre devam edebildiğini aktaran Yılmaz, ses bozukluklarının konuşma ve yutma sorunlarına kıyasla daha nadir görüldüğünü kaydetti.
Sorunların türü ve şiddetinin; inmenin etkilediği beyin bölgesi, hasarın boyutu ve kişinin genel sağlık durumuna bağlı olarak değiştiğini söyleyen Yılmaz, erken dönemde başlanan kişiye özel dil ve konuşma terapilerinin iyileşmeyi desteklediğini belirtti.
Afazi, dizartri ve konuşma apraksisi görülebiliyor
İnme sonrasında en sık karşılaşılan iletişim bozukluklarından birinin afazi olduğunu ifade eden Yılmaz, afazinin beyinde dilden sorumlu alanların hasarlanması sonucu gelişen edinilmiş bir dil bozukluğu olduğunu söyledi.
Afazisi bulunan kişilerde şu beceriler etkilenebiliyor:
- Konuşma
- Konuşulanları anlama
- Kelime bulma ve adlandırma
- Tekrarlama
- Okuma
- Yazma
Dizartrinin ise konuşmada görev alan kasların güçsüzlüğü veya koordinasyon bozukluğuna bağlı olarak ortaya çıktığını belirten Yılmaz, bu durumda konuşmanın yavaşlayabildiğini ve anlaşılmasının güçleşebildiğini kaydetti.
Konuşma apraksisinde kişinin ne söylemek istediğini bildiğini ancak konuşma için gerekli hareketleri planlamakta ve kelimeleri doğru şekilde üretmekte zorlanabildiğini anlatan Yılmaz, ses telleri, gırtlak ve solunum kaslarının etkilenmesiyle ses ve yutma bozukluklarının da gelişebileceğini ifade etti.
Konuşmadaki değişiklikler göz ardı edilmemeli
İnme sonrasında kelime bulmakta zorlanma, anlamsız veya uygun olmayan kelimeler kullanma, konuşulanları anlamada güçlük, yavaş ve zorlanarak konuşma gibi belirtiler görülebiliyor.
Sesin kısık veya nefesli çıkması da inme sonrasında karşılaşılabilen sorunlar arasında yer alıyor.
Yutma bozukluğunda ise şu belirtiler ortaya çıkabiliyor:
- Yemek yerken veya su içerken öksürme
- İlaç yutarken zorlanma
- Tıkanma veya boğulma hissi
- Yemek yeme süresinin uzaması
Yılmaz, inme geçiren bir kişide yutma sırasında öksürme, konuşmada yeni bir bozulma veya mevcut sorunda belirgin artış görülmesi halinde zaman kaybetmeden uzman değerlendirmesine başvurulması gerektiğini söyledi.
Tanı için kapsamlı değerlendirme gerekiyor
İnme teşhisinin hekim tarafından konulmasının ardından hastanın dil, konuşma ve yutma becerilerinin bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Dil bozukluklarının incelenmesinde hastanın öyküsü ve gözlemin yanı sıra spontan konuşma, konuşulanı anlama, kelime adlandırma, tekrarlama, okuma ve yazma becerilerini ölçen testlerden yararlanılıyor.
Konuşma bozukluklarında ise ilgili kasların yapısı, hareket açıklığı, gücü ve koordinasyonu ile konuşma seslerinin üretimi değerlendiriliyor.
Yutma güçlüğünün belirlenmesinde yatak başı klinik incelemeler, çeşitli ölçekler ve testler kullanılıyor. Gerektiğinde yutma fonksiyonunun görüntülenmesini sağlayan aletsel yöntemlere de başvurulabiliyor.
Değerlendirme sonuçlarına göre hastanın dil, konuşma, ses, yutma ve iletişim becerilerine yönelik kişisel bir destek programı hazırlanıyor.
Terapi sosyal izolasyonun azaltılmasını hedefliyor
İnme sonrasında öncelikli hedeflerden birinin hastanın ihtiyaç duyduğu besin ve sıvıyı güvenli biçimde alabilmesi olduğunu belirten Yılmaz, ilgili sağlık branşlarıyla iş birliği yapılarak en uygun beslenme yönteminin belirlendiğini söyledi.
Gerektiğinde besinlerin kıvamı düzenleniyor, uygun duruş pozisyonu sağlanıyor ve çeşitli rehabilitasyon tekniklerinden yararlanılıyor.
Dil, konuşma ve ses terapilerinde ise kişinin anlama, kelime bulma, anlaşılır konuşma ve ses kullanma becerilerinin geliştirilmesi amaçlanıyor.
Aile bireylerinin de tedavi sürecine dahil edilmesiyle iletişim güçlüklerinin ve sosyal izolasyonun azaltılması, hastanın günlük hayata daha aktif şekilde katılması hedefleniyor.
Terapiye mümkün olduğunca erken başlanmalı
İnme sonrasında terapiye ne kadar erken başlanırsa kaybedilen becerilerin geri kazanılma ihtimalinin de o ölçüde artabileceğini belirten Yılmaz, erken dönemde beynin yeni bağlantılar kurma kapasitesinin daha yüksek olduğunu vurguladı.
Bazı hastalarda belirtilerin birkaç hafta boyunca kendiliğinden azalabildiğini ifade eden Yılmaz, buna rağmen iyileşme sürecinin şansa bırakılmaması gerektiğini söyledi.
Yılmaz, hastanın tıbbi durumu uygun hale gelir gelmez kişiye özel terapi programına başlanmasının büyük önem taşıdığını kaydetti.