Nöbetçi Eczaneler
Yaz aylarında sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte çocuklarda ishal vakalarında dikkat çekici bir artış yaşanıyor. Araştırmalar, bu dönemde ishal görülme sıklığının yaklaşık 2 kat arttığını gösteriyor.
Çoğu ishal tablosu hafif seyrediyor ve bir hafta içinde bağırsak düzeni normale dönüyor. Ancak özellikle 5 yaşın altındaki çocuklarda ishal ve kusmaya bağlı sıvı kaybı, kısa sürede ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Berrin Arslan, ishal sürecinde yalnızca su değil, vücudun sağlıklı çalışmasında önemli rol oynayan sodyum ve potasyum gibi minerallerin de kaybedildiğini belirterek, çocuklarda sıvı kaybının yakından takip edilmesi gerektiğini söyledi.
5 yaş altındaki çocuklar daha fazla risk altında
Yaz ishali, özellikle küçük çocuklar için daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Bunun nedeni, 5 yaş altındaki çocukların vücutlarındaki su oranının yüksek olması ve metabolizmalarının daha hızlı çalışması.
Bu yaş grubunda ishal ve kusma ile ortaya çıkan sıvı kaybı, kısa sürede tehlikeli boyutlara ulaşabiliyor.
Dr. Berrin Arslan, “Özellikle küçük çocuklarda gelişen ciddi sıvı kaybı kısa sürede organ fonksiyonlarının bozulmasına ve acil müdahale gerektiren tablolara yol açabilmektedir. Bu nedenle, çocuklarda ishal tablosunda sıvı kaybının yakından takip ve takviye edilmesi hayati önem taşımaktadır” dedi.
İlk 24 saat hayati önem taşıyor
Çocuklarda yaz ishalinde tedavinin ilk 24 saatinin kritik olduğunu vurgulayan Dr. Arslan, erken tanı ve doğru sıvı desteğinin ciddi sıvı kaybını önlemede büyük önem taşıdığını belirtti.
Arslan, “Erken tanı ve tedavi ishalin yol açabileceği ciddi sıvı kaybını önlemesi açısından büyük önem taşımaktadır. İshalin ilk dönemlerinde yeterli sıvı alımı ve uygun beslenme desteğiyle hastalık çoğu zaman kolayca kontrol altına alınabilmektedir” diye konuştu.
En sık kirli su ve gıdalarla bulaşıyor
Yaz ishallerinin yaklaşık yüzde 90’ından virüs, bakteri ve parazit gibi mikrobik etkenler sorumlu oluyor.
Özellikle E. coli, rotavirüs, norovirüs, salmonella ve shigella gibi mikroorganizmalar yaz aylarında enfeksiyona daha sık neden olabiliyor.
Dr. Arslan, yaz ishalinin genellikle kirli su ve gıdalarla bulaşan bakteri ve virüslerden kaynaklandığını belirterek, sıcak havalarda gıda ve su hijyenine daha fazla dikkat edilmesi gerektiğini ifade etti.
Açıkta bekleyen gıdalar risk oluşturuyor
Sıcakta uzun süre bekleyen et, tavuk, yumurta ve süt ürünleri gibi gıdalar yaz ishaline zemin hazırlayabiliyor.
İyi klorlanmamış havuz suları, kirli içme suları, yeterince yıkanmamış meyve ve sebzeler de ishal riskini artırıyor.
Ayrıca yaz aylarında aşırı miktarda tüketilen bazı meyveler, içerdikleri yüksek fruktoz nedeniyle özellikle çocuklarda ishale yol açabiliyor.
Bu belirtiler varsa dikkat
Yaz ishali; sıcaklık ve nemin artmasıyla mikropların hızla çoğalması sonucu ortaya çıkan, genellikle kirli su veya bozulmuş gıdaların tüketimiyle bulaşan bir bağırsak enfeksiyonu olarak tanımlanıyor.
Çoğunlukla ani başlayan karın ağrısı ve krampların ardından sulu dışkılama ile kendini gösteriyor.
Dr. Berrin Arslan, hastalığın ilk ve en yaygın belirtisinin normalden daha sık ve sulu dışkılama olduğunu belirterek, şu belirtilere dikkat çekti:
| Belirti | Açıklama |
|---|---|
| Sık ve sulu dışkılama | En yaygın belirti olarak görülüyor |
| Karın ağrısı ve kramp | Ani başlayabiliyor |
| Mide bulantısı | Kusmayla birlikte görülebiliyor |
| Kusma | Sıvı kaybını hızlandırabiliyor |
| Halsizlik | Genel kırgınlık hissi oluşabiliyor |
| İştahsızlık | Çocuklarda beslenmeyi zorlaştırabiliyor |
| Ateş | Enfeksiyona bağlı gelişebiliyor |
Sıvı kaybı yakından izlenmeli
İshalin ilk 24 saati, vücudun sıvıyı en hızlı kaybettiği dönem olması nedeniyle kritik önem taşıyor.
Tedavide temel amaç, ishal sırasında kaybedilen sıvı ve minerallerin yerine konularak vücudun susuz kalmasını önlemek.
Dr. Arslan, idrar miktarının takip edilmesi gerektiğini belirterek, olası sıvı kaybı belirtilerinin mutlaka izlenmesi gerektiğini söyledi.
Anne sütü alan bebekler daha sık emzirilmeli
İshalin ilk döneminde sık aralıklarla su, ayran veya hekim önerisine uygun sıvıların verilmesi gerekiyor.
Anne sütü alan bebeklerin ise daha sık emzirilmesi öneriliyor.
Dr. Arslan, “İlk 24 saat içinde sık aralıklarla su, ayran veya hekim önerisine uygun sıvılar verilmesi, anne sütü alan bebeklerin daha sık emzirilmesi ve çocuğun yaşına uygun hafif beslenmenin sürdürülmesi çok önemlidir” dedi.
Muz, yoğurt, pirinç ve patates tercih edilebilir
Yaz ishalinde çocukların aç bırakılmaması gerektiğini belirten uzmanlar, az ve sık öğünlerle beslenmenin sürdürülmesini öneriyor.
Beslenmede sindirimi kolay gıdaların tercih edilmesi gerektiğini belirten Dr. Arslan, muz, yoğurt, pirinç ve haşlanmış patates gibi besinlerin uygun seçenekler arasında yer aldığını ifade etti.
Bazı durumlarda ise hekim önerisiyle probiyotik veya çinko desteği verilebiliyor.
Doktora danışmadan ilaç kullanılmamalı
Yaz ishalinde doktora danışmadan ishal kesici ilaç veya antibiyotik kullanılmaması gerekiyor.
Dr. Berrin Arslan, bu tür ilaçların bilinçsiz kullanılmasının hastalığın seyrini gizleyebileceğini, altta yatan enfeksiyonun ilerlemesine neden olabileceğini ve sıvı kaybının fark edilmeden ağırlaşabileceğini söyledi.
Şekerli ve gazlı içecekler ile yağlı ve ağır gıdaların da belirtileri artırabileceği için tercih edilmemesi öneriliyor.
Yaz ishaline karşı 12 etkili önlem
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Berrin Arslan, çocuklarda yaz ishaline karşı alınabilecek önlemleri şöyle sıraladı:
| No | Önlem |
| 1 | Çocuğunuza düzenli el yıkama alışkanlığı kazandırın |
| 2 | Güvenilir içme suyu kullanın, güneşte beklemiş sulardan kaçının |
| 3 | Meyve ve sebzeleri iyice yıkayın |
| 4 | Pişmiş yiyecekleri uzun süre oda sıcaklığında bekletmeyin |
| 5 | Bebek mamalarını her öğünde taze hazırlayın |
| 6 | Biberon ve emziklerin temizliğine dikkat edin |
| 7 | Hijyeninden emin olunmayan havuzları kullanmayın |
| 8 | Havuzdan veya denizden çıktıktan sonra çocuğun duş almasını sağlayın |
| 9 | Havuz suyunu yutmaması konusunda çocuğu bilinçlendirin |
| 10 | Açıkta satılan ve uygun koşullarda saklanmayan yiyeceklerden kaçının |
| 11 | Çözülmüş gıdaları yeniden dondurmayın |
| 12 | Evde ishal geçiren biri varsa havlu, bardak ve çatal gibi kişisel eşyaları ortak kullanmayın |
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Uzmanlar, çocuklarda ishalin hafife alınmaması gerektiğini belirtiyor.
Sık kusma, ağız kuruluğu, idrar miktarında azalma, yüksek ateş, kanlı dışkı, belirgin halsizlik, uykuya eğilim veya çocuğun sıvı alamaması gibi durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Yaz aylarında çocukları ishalden korumak için en önemli adımların başında el hijyeni, güvenilir su kullanımı, gıdaların doğru saklanması ve sıvı kaybının erken fark edilmesi geliyor.