Nöbetçi Eczaneler
ANKARA – Türkiye Ziraat Odaları Birliği Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, mayıs ayında üretici ve market fiyatlarında yaşanan değişimlerle tarımsal girdi maliyetlerindeki son durumu değerlendirdi.
Bayraktar, mayıs ayında üretici ile market fiyatları arasındaki makasın bazı ürünlerde dikkat çekici seviyelere ulaştığını belirterek, en yüksek fiyat farkının elmada yaşandığını kaydetti.
Bayraktar açıklamasında, “Mayıs ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 388,5 ile elmada görüldü. Elmadaki fiyat farkını yüzde 278,6 ile havuç, yüzde 215,3 ile kabak, yüzde 206,5 ile fındık ve yüzde 195,7 ile marul takip etti. Elma 4,9 kat, havuç 3,8 kat, kabak 3,2 kat, fındık 3,1 kat ve marul 3 kat fazlaya satıldı. Üreticide 18 lira 75 kuruş olan elma markette 91 lira 59 kuruşa, 15 lira olan havuç 56 lira 79 kuruşa, 14 lira 75 kuruş olan kabak 46 lira 51 kuruşa, 410 lira olan fındık 1256 liraya ve 18 lira olan marul 53 lira 23 kuruşa satıldı. Mayıs ayında hem markette hem de üreticide fiyatı en fazla artan ürün kuru soğan olurken fiyatı en fazla düşen ürün markette sivri biber, üreticide ise domates oldu. Mayıs ayında markette 36 ürünün 22’sinde fiyat artışı, 13’ünde fiyat düşüşü görülürken 1 üründe ise değişim olmadı. Mayıs ayında markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 44,7 ile kuru soğan oldu. Kuru soğandaki fiyat artışını yüzde 32,7 ile patates, yüzde 27,3 ile limon, yüzde 20,1 ile havuç ve yüzde 19,1 ile yumurta takip etti. Markette fiyatı en fazla azalan ürün ise yüzde 54,3 ile sivri biber oldu. Sivri biberdeki fiyat düşüşünü yüzde 34,7 ile çilek, yüzde 33,5 ile marul, yüzde 32,7 ile domates ve yüzde 13,8 ile yeşil soğan izledi. Mayıs ayında üreticide 28 ürünün 9’unda fiyat artışı olurken 9 üründe fiyat düşüşü görüldü. 10 üründe ise fiyat değişimi olmadı. Üreticide en çok fiyat artışı yüzde 77,2 ile kuru soğanda görüldü. Kuru soğandaki fiyat artışını yüzde 45,5 ile patates, yüzde 43,8 ile limon, yüzde 36,4 ile havuç ve yüzde 24,8 ile maydanoz izledi. Üreticide en çok fiyat düşüşü yüzde 54,7 ile domateste görüldü. Domatesteki fiyat düşüşünü yüzde 50,8 ile kabak, yüzde 47,4 ile sivri biber, yüzde 38,1 ile salatalık ve yüzde 27,8 ile patlıcan izledi. İç Anadolu Bölgesinde depolarda kuru soğan ve patates kalmaması ve Çukurova ile İzmir’de hasadın yeni başlaması sebebiyle arz düşük seyretti, buna bağlı olarak fiyatlar arttı. Limon depoya girdiği için depo maliyetleri sebebiyle fiyatlar yükseldi. Havuçta ise tarla ürünü azaldığı için arz düştü bu da fiyatları yükseltti. Havaların iyi gitmesi sebebiyle verim arttı, bu durum domates, kabak, sivri biber, salatalık ve patlıcanda üretici fiyatlarının düşmesine neden oldu. Ziraat Odalarımız aracılığıyla girdi piyasalarından aldığımız fiyat verilerine göre; Mayıs ayında, Nisan ayına göre 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,3, DAP gübresi yüzde 0,9 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 0,8 oranında artış gösterdi. Buna karşın amonyum nitrat gübresinin fiyatında yüzde 1,6 ve ÜRE gübresinin fiyatında yüzde 0,8 oranında düşüş görüldü. Geçen yılın Mayıs ayına göre son bir yılda amonyum sülfat gübresi yüzde 85,4, amonyum nitrat gübresi yüzde 82,2, ÜRE gübresi yüzde 70,8, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 60,7 ve DAP gübresi yüzde 57 oranında arttı. Mayıs ayında Nisan ayına göre besi yemi ve süt yemi fiyatları yüzde 1,4 arttı. Son bir yılda ise besi yemi yüzde 35,4, süt yemi yüzde 32,9 oranında arttı. Elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,8 oranında arttı. Mayıs ayında mazot fiyatı aylık olarak yüzde 7,3 oranında düşerken yıllık yüzde 43,6 oranında arttı” ifadelerini kullandı.
Elma üreticide 18 lira 75 kuruş, markette 91 lira 59 kuruş
Türkiye Ziraat Odaları Birliği verilerine göre mayıs ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkı en fazla elmada gerçekleşti. Üreticide 18 lira 75 kuruş olan elmanın markette 91 lira 59 kuruşa satılması, fiyatın tüketiciye ulaşana kadar 4,9 kat arttığını ortaya koydu.
Elmayı, yüzde 278,6 fiyat farkıyla havuç takip etti. Havuç üreticide 15 liradan satılırken markette 56 lira 79 kuruşa ulaştı. Kabakta üretici fiyatı 14 lira 75 kuruş olurken market fiyatı 46 lira 51 kuruş olarak kaydedildi. Fındıkta üretici fiyatı 410 lira, market fiyatı ise 1256 lira oldu. Marulda ise üreticide 18 lira olan fiyat markette 53 lira 23 kuruşa çıktı.
Bu tablo, bazı temel gıda ürünlerinde üretici fiyatı ile tüketici fiyatı arasındaki makasın yüksek seyrini koruduğunu gösterdi.
Markette 36 ürünün 22’sinde fiyat arttı
Mayıs ayında market raflarında incelenen 36 ürünün 22’sinde fiyat artışı yaşandı. 13 üründe fiyat düşerken, 1 üründe fiyat değişimi olmadı.
Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 44,7 ile kuru soğan oldu. Kuru soğandaki artışı yüzde 32,7 ile patates, yüzde 27,3 ile limon, yüzde 20,1 ile havuç ve yüzde 19,1 ile yumurta izledi.
Market fiyatlarında en sert düşüş ise sivri biberde görüldü. Sivri biberin fiyatı mayıs ayında yüzde 54,3 azaldı. Bu ürünü yüzde 34,7 düşüşle çilek, yüzde 33,5 düşüşle marul, yüzde 32,7 düşüşle domates ve yüzde 13,8 düşüşle yeşil soğan takip etti.
Üreticide kuru soğan yüzde 77,2 arttı
Üretici fiyatlarında ise mayıs ayında 28 ürünün 9’unda artış, 9’unda düşüş görüldü. 10 üründe fiyat değişmedi.
Üreticide fiyatı en fazla artan ürün yüzde 77,2 ile kuru soğan oldu. Kuru soğanın ardından patates yüzde 45,5, limon yüzde 43,8, havuç yüzde 36,4 ve maydanoz yüzde 24,8 oranında zamlandı.
Üreticide en fazla fiyat düşüşü domateste yaşandı. Domates fiyatı mayıs ayında yüzde 54,7 geriledi. Domatesteki düşüşü yüzde 50,8 ile kabak, yüzde 47,4 ile sivri biber, yüzde 38,1 ile salatalık ve yüzde 27,8 ile patlıcan izledi.
Arz düşüklüğü kuru soğan ve patates fiyatlarını artırdı
Bayraktar’ın değerlendirmesine göre kuru soğan ve patateste yaşanan fiyat artışında arz koşulları etkili oldu. İç Anadolu Bölgesinde depolarda kuru soğan ve patatesin kalmaması, Çukurova ve İzmir’de ise hasadın yeni başlaması nedeniyle arz düşük seyretti. Bu durum fiyatlara artış olarak yansıdı.
Limonda fiyat artışının nedeni ürünün depoya girmesiyle oluşan depo maliyetleri olarak gösterildi. Havuçta ise tarla ürününün azalması nedeniyle arzın düşmesi fiyatları yukarı yönlü etkiledi.
Buna karşılık havaların iyi gitmesi bazı ürünlerde verimi artırdı. Verim artışı domates, kabak, sivri biber, salatalık ve patlıcanda üretici fiyatlarının düşmesine neden oldu.
Gübre fiyatlarında yıllık artış yüzde 85’i aştı
Tarımsal üretimde maliyet baskısı mayıs ayında da devam etti. Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin Ziraat Odaları aracılığıyla girdi piyasalarından aldığı verilere göre, mayıs ayında bazı gübre türlerinde aylık artış görülürken bazı ürünlerde sınırlı düşüş yaşandı.
Nisan ayına göre 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,3, DAP gübresi yüzde 0,9, amonyum sülfat gübresi yüzde 0,8 arttı. Buna karşılık amonyum nitrat gübresi yüzde 1,6, ÜRE gübresi ise yüzde 0,8 oranında düştü.
Yıllık bazda ise gübre fiyatlarındaki artışların yüksek seyrettiği görüldü. Geçen yılın mayıs ayına göre amonyum sülfat gübresi yüzde 85,4, amonyum nitrat gübresi yüzde 82,2, ÜRE gübresi yüzde 70,8, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 60,7 ve DAP gübresi yüzde 57 oranında arttı.
Yem, elektrik, tarım ilacı ve mazotta yıllık maliyet artışı sürdü
Mayıs ayında hayvancılıkta kullanılan yem fiyatlarında da artış yaşandı. Nisan ayına göre besi yemi ve süt yemi fiyatları yüzde 1,4 yükseldi. Son bir yıllık dönemde ise besi yemi yüzde 35,4, süt yemi yüzde 32,9 arttı.
Elektrik fiyatlarında yıllık artış yüzde 25,1 olarak kaydedilirken, tarım ilacı fiyatları yıllık bazda yüzde 27,8 yükseldi. Mazot fiyatı mayıs ayında aylık bazda yüzde 7,3 düşmesine rağmen, yıllık bazda yüzde 43,6 artış gösterdi.
Üretim maliyetleri fiyatlara baskı yapmaya devam ediyor
Mayıs ayı verileri, tarımsal ürünlerde fiyat oluşumunun hem arz koşullarından hem de girdi maliyetlerinden etkilendiğini ortaya koydu. Bazı sebzelerde hava koşullarının olumlu seyretmesiyle üretici fiyatları gerilerken, kuru soğan, patates, limon ve havuçta arz daralması ya da depo maliyetleri fiyatları artırdı.
Öte yandan gübre, yem, elektrik, tarım ilacı ve mazot gibi temel girdilerde yıllık bazda süren artışlar, üreticinin maliyet baskısıyla karşı karşıya olduğunu gösterdi. Üretici ile market arasındaki yüksek fiyat farkları ise tüketiciye ulaşan fiyatlarda aracılık, lojistik, depolama ve piyasa koşullarının etkisini bir kez daha gündeme taşıdı.