Nöbetçi Eczaneler
Yapay zeka teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, veri merkezlerinin enerji ve su tüketimini de yeniden gündeme taşıdı. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Sağlık Bilimleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, özellikle soğutma sistemleri ve elektrik üretim süreçlerinin su kaynakları üzerinde ciddi baskı oluşturduğuna dikkat çekti.
Karakaş, yapay zeka altyapısının çevresel etkilerinin azaltılması için hem teknik hem de bireysel düzeyde önlem alınması gerektiğini belirterek, su tasarrufunun yalnızca veri merkezlerinin bulunduğu alanlarla sınırlı olmadığını, enerji üretim biçiminin de bu tabloyu doğrudan etkilediğini ifade etti.
Soğutma teknolojisi su tüketimini belirliyor
Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, yapay zeka kullanımında su tüketimini azaltmaya yönelik ilk başlığın veri merkezi soğutma sistemlerinin daha verimli hale getirilmesi olduğunu söyledi. Karakaş, sıvı ortam soğutma yerine hava soğutma, kapalı çevrim sistemler ve daldırma soğutma gibi teknolojilerin su ihtiyacını azaltabildiğini kaydetti.
Karakaş, “Daldırma soğutma yönteminde sunucular, iletken olmayan özel bir sıvıya tamamen daldırılır. Bu sistem, hava soğutmaya kıyasla ısıyı çok daha verimli biçimde uzaklaştırır; sıcaklıkların dengeli kalmasını sağlar ve donanımın uzun süre yüksek performansta çalışmasına imkan tanır” dedi.
Enerji kaynağı seçimi de kritik
Elektrik üretiminde kullanılan yöntemlerin de su tüketimini doğrudan etkilediğini belirten Karakaş, kömür ve doğalgaz santrallerinde buhar türbinlerinin çalışması için yoğun su kullanıldığını hatırlattı. Yenilenebilir enerji kaynaklarının bu noktada daha avantajlı olduğunu vurgulayan Karakaş, “Yenilenebilir enerji kaynakları (güneş, rüzgar) su tüketimi açısından çok daha avantajlıdır çünkü operasyonel olarak neredeyse hiç su kullanmazlar” ifadelerini kullandı.
Karakaş, yalnızca soğutma sistemlerinin değil, enerjinin üretildiği kaynağın da toplam su tüketimini belirleyen temel unsurlardan biri olduğunu söyledi.
Veri merkezleri su stresi düşük bölgelere kurulmalı
Karakaş, veri merkezlerinin konumlandırılmasının da su yönetimi açısından kritik olduğunu belirtti. Su kaynakları kısıtlı bölgelerde yoğun yapay zeka altyapısı kurulmasının mevcut baskıyı daha da artıracağını ifade eden Karakaş, su stresi düşük ve kaynak güvenliği daha yüksek bölgelerin tercih edilmesi gerektiğini kaydetti.
Aynı zamanda operasyonel ve yazılım verimliliğinin artırılmasının da kaynak tüketimini azaltacağını belirten Karakaş, gereksiz model çalıştırmayı azaltmanın, amacı net ve yüksek değer üreten sorgulara odaklanmanın önemli olduğunu vurguladı.
En fazla su harcayan yöntemlerden biri: Evaporatif soğutma
Soğutma verimliliğinin artırılmasının bir başka önemli başlık olduğunu ifade eden Karakaş, evaporatif soğutma yönteminin en fazla su harcayan sistemlerden biri olduğunu söyledi. Buna karşılık doğrudan sıvı soğutma ve daldırma soğutma yöntemlerinin buharlaşmaya dayanmadığı için su tüketimini ciddi ölçüde düşürdüğünü belirtti.
Karakaş, soğutma teknolojisinin değiştirilmesinin tek başına bile önemli bir tasarruf sağlayabileceğini dile getirdi.
Şeffaf raporlama ve standart çağrısı
Dr. Öğr. Üyesi İnci Karakaş, veri merkezlerinin su kullanımının şeffaf biçimde raporlanması gerektiğini belirterek, bu alanda politika ve standartların oluşturulmasının önemine işaret etti. Yeni altyapı yatırımlarının su açısından hassas olmayan bölgelere yönlendirilmesi gerektiğini söyleyen Karakaş, su kullanım verimliliğinin standart hale getirilmesinin artık bir zorunluluk olduğunu ifade etti.
Bireysel kullanıcıya da sorumluluk düşüyor
Karakaş, yapay zeka kullanımında bireylerin de önemli bir sorumluluğu bulunduğunu belirterek gereksiz sorgu ve tekrarların azaltılması gerektiğini söyledi. Aynı sorunun küçük değişikliklerle defalarca sorulması yerine tek, net ve kapsamlı sorular yöneltilmesinin kaynak tüketimini düşüreceğini ifade eden Karakaş, uzun metinlerin parça parça değil tek seferde analiz ettirilmesini önerdi.
Büyük dosya işleme taleplerinin azaltılması, gereksiz yüksek çözünürlüklü görsel ve uzun video üretiminden kaçınılması, tekrarlayan görsel revizyon taleplerinin sınırlandırılması ve bulut depolamada kullanılmayan büyük dosyaların silinmesi de öneriler arasında yer aldı.
Karakaş, yenilenebilir enerji kullanan internet ve barındırma servislerinin tercih edilmesinin de hem su hem enerji tasarrufuna katkı sağlayacağını sözlerine ekledi.