Nöbetçi Eczaneler
İstanbul’da bir ortaokul laboratuvarında kurulan topraksız tarım sistemi, öğrencileri yalnızca bitki yetiştirmeye değil, bilimsel düşünceyi ürün geliştirmeye dönüştürmeye de yönlendirdi. FMV Florya Işık İlköğretim Okulu ortaokul öğrencileri, üç yıldır sürdürdükleri çalışmalar kapsamında hidroponik sistemde yetiştirdikleri bitkilerden sabun, krem ve şampuan üretirken, bu yıl da reyhan bitkisinden doğal sıvı baharat geliştirmeyi başardı.
8–14 Mart Bilim ve Teknoloji Haftası kapsamında dikkat çeken çalışma, gençlerin araştırma, gözlem, deney ve üretim süreçlerini bir arada yürüttüğü örnek projeler arasında gösteriliyor. Okulun fen bilimleri laboratuvarında üç yıldır sürdürülen projede öğrenciler, bitkileri toprak kullanmadan yetiştiriyor, ardından bu bitkilerden kozmetik ve gıda ürünleri geliştiriyor. Tohumdan çimlenmeye, hasattan bitki özütü elde etmeye kadar uzanan süreçte öğrenciler, bir fikrin bilimsel araştırmadan ürüne dönüşmesine kadar geçen tüm aşamaları uygulamalı biçimde deneyimleme fırsatı buluyor.
Okulun fen bilimleri laboratuvarında kurulan hidroponik sistem, klasik tarım yöntemlerinden farklı olarak bitkilerin toprak yerine besin açısından zengin su içinde yetişmesini sağlıyor. Katlı ve dikey şekilde tasarlanan sistem sayesinde sınırlı bir alanda çok sayıda bitki üretilebiliyor. Sistemin merkezinde bulunan besin tankındaki çözeltinin motor yardımıyla dikey borulara pompalanmasıyla çalışan kapalı devre yapı, hem su tasarrufu sağlıyor hem de kontrollü üretim imkanı sunuyor. Öğrenciler her gün düzenli olarak suyun pH ve besin değerlerini ölçerek bitkilerin gelişimini takip ediyor. Böylece bilimsel ölçüm, veri toplama ve analiz süreçlerini doğrudan uygulama içinde öğreniyor.
Projenin ilk yılında öğrenciler, hidroponik sistemde yetiştirilen marulları kullanarak dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirdi. Hasat edilen ürünlerin bir bölümü okul yemekhanesinde değerlendirilirken, bir kısmı da laboratuvarda bitki özütü elde etme çalışmalarında kullanıldı. Elde edilen marul özütlerinden doğal içerikli sabun ve nemlendirici krem üretildi. “Hidroponik Sistemle Yetiştirilen Marullardan Sabun ve Krem Yapımı” adlı proje, Eyüboğlu Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda birincilik elde ederek önemli bir başarıya imza attı.
İkinci yılda proje bir adım daha ileri taşındı. Bu kez marullar tohumdan yetiştirildi ve bitkilerden elde edilen özütler kozmetik ürün geliştirme çalışmalarında değerlendirildi. Yapılan araştırmalar ve laboratuvar uygulamaları sonucunda öğrenciler, formülasyonu tamamen kendilerine ait olan bitkisel içerikli bir şampuan geliştirdi. “Işık Marul Özlü Şampuan” adı verilen proje, TÜBİTAK Avrupa Bölge Sergisi’nde 2 bin 198 proje arasından seçilerek Avrupa Bölgesi’nde ilk 13 proje arasına girdi ve bölge finalinde ikincilik derecesi elde etti. Aynı proje, ALKEV Fen Bilimleri Proje Yarışması’nda “Genç Bilim İnsanı” ödülüne layık görülürken, Başakşehir İnovasyon Proje Yarışması’nda da yüzlerce proje arasından derece aldı.
Projenin üçüncü yılında ise çalışmalar gıda güvenliği ve sürdürülebilir üretim teması üzerine yoğunlaştı. Hidroponik sistemde yetiştirilen reyhan bitkilerinden doğal sıvı baharat üretme çalışmaları başlatıldı. Açıkta satılan toz baharatların nem ve hijyen kaynaklı riskleri dikkate alınarak geliştirilen model kapsamında reyhan bitkileri kurutulup özütlenerek zeytinyağı, ceviz yağı ve keten tohumu yağı gibi taşıyıcı yağlarla formüle edildi. Ortaya çıkan ürün, cam şişelerde saklanabilen, küflenme riski taşımayan ve yemeklere doğal aroma kazandıran yenilikçi bir baharat alternatifi sundu. Öğrenciler tarafından geliştirilen bu proje için TÜBİTAK ve TEKNOFEST yarışmalarına da başvuru yapıldı.
Hidroponik sistem yalnızca eğitim yönüyle değil, sürdürülebilir üretim bakımından da dikkat çekiyor. Geleneksel tarım yöntemlerine kıyasla yüzde 90’a varan su tasarrufu sağlayan sistemde toprak kullanılmadığı için yabani ot ve zararlı böcek sorunu da ortadan kalkıyor. Kapalı ortamda yürütülen üretim sayesinde bitkiler, mevsimden bağımsız olarak yıl boyunca yetiştirilebiliyor. Bu özelliğiyle hidroponik sistem, geleceğin tarım teknolojileri arasında önemli bir yer tutuyor.
FMV Florya Işık İlköğretim Okulu’nda yürütülen çalışmaların önümüzdeki dönemde daha da genişletilmesi planlanıyor. Okul bahçesinde kurulması hedeflenen sera ile çiçekli bitkilerin yetiştirilmesi, tıbbi ve aromatik değeri yüksek türlerin üretimi ve bu bitkilerden yeni katma değerli ürünlerin geliştirilmesi amaçlanıyor. Okulda sürdürülen bu çalışma, öğrencilerin bilimsel üretim kültürüyle erken yaşta tanışmasına ve teorik bilginin somut projelere dönüşmesine örnek oluşturuyor.