Nöbetçi Eczaneler
TCMB Başkanı Dr. Fatih Karahan’ın Gaziantep’te sunduğu “Para Politikası ve Makroekonomik Görünüm” metni, ilk bakışta klasik bir sunum gibi okunabilir: Dezenflasyon sürüyor, sıkı duruş korunacak, beklentiler çıpalanacak. Fakat slaytların dili, asıl ağırlığın “faiz seviyesi”nden çok fiyatlama davranışları, hizmet katılığı ve beklenti setleri üzerinde toplandığını söylüyor. “Bugün faiz ne olur?” sorusunu, “Faizler hangi şartlarda kalıcı düşer?” sorusuna çeviren bir çerçeve bu.
1) Merkez Bankası’nın anlatısı: “mesafe” ve “çıpa”
Sunumun girişindeki çerçeve net: TCMB, dezenflasyonun sürdüğünü ve süreceğini; bu süreçte beklentileri kalıcı biçimde çıpalamak için sıkı para politikası duruşunun sürdürüleceğini vurguluyor.
Bu vurgu, teknik bir cümlenin ötesinde, politika iletişiminin merkezine “beklenti yönetimi”ni koyuyor: Piyasanın zihnindeki enflasyon patikası kırılmadıkça, faiz tartışması “kalıcı” değil “geçici” kalır.
Bu nedenle Karahan, sahayı da ihmal etmeyen bir iletişim hattı kurduklarını özellikle anlatıyor: 2013’ten bu yana firmalarla yüz yüze görüşmeler; Gaziantep ve bölge illerde 2025’te 457, son 5 yılda 2.585 firma görüşmesi ve bu bilgilerin karar süreçlerinde kullanılması…
Bunun satır arası şu: “Model ne diyorsa o” değil; beklenti, maliyet ve talep kanallarının sahadaki karşılığı da izleniyor.
2) “Normalleşme” göstergeleri: Rezerv–KKM hattı
Sunumun “özet değerlendirme” kısmı iki güçlü veriyle açılıyor:
- Rezervlerde 145+ milyar dolar artış,
- 143 milyar dolara ulaşmış KKM bakiyesinin sıfıra yaklaştığı bilgisi.
Bu ikili, teknik olarak iki farklı şeyi anlatıyor ama birlikte okunduğunda “finansal mimarinin normalleşmesi” mesajına dönüşüyor: Döviz likiditesi/rezerv tamponu ile KKM gibi ara döneme ait bir enstrümanın çözülmesi aynı sayfada yan yana duruyor. Sunum, bunu büyüme ve risk primindeki iyileşme ile birlikte anıyor.
3) Dezenflasyon nereden geliyor: yayılım, ritim ve “inatçı” hizmetler
Karahan’ın sunumunda dezenflasyonun hikâyesi üç katmanda kuruluyor: talepte dengelenme, fiyatlama davranışlarında normalleşme, beklentilerde iyileşme.
Veri seti de buna yaslanıyor: Yıl sonu enflasyonu 2022–2025 çizgisinde %64,3 → %64,8 → %44,4 → %30,9 olarak sunuluyor.
Daha kritik olan ritim: Enflasyonun 63 ay sonra iki ay üst üste %1’in altında gerçekleştiği vurgusu, “ana eğilim” iddiasının altına çizgi çekiyor.
Yayılım tarafında da “genele yayılan gerileme” ifadesi açık: Mayıs 2024–Aralık 2025 döneminde yıllık TÜFE’nin yanı sıra temel mallar ve gıda enflasyonundaki düşüş, dezenflasyonun sadece birkaç kaleme sıkışmadığını anlatıyor.
Ama sunum, tam bu noktada “inatçı” başlığı da net biçimde koyuyor: Kira ve eğitim kalemleri hizmet enflasyonunu yukarı çekiyor.
Yani çekirdek tartışma şurada düğümleniyor: Mal tarafında soğuma daha hızlı; hizmetlerde ise katılık hâlâ belirleyici.
4) Hizmetlerde kırılma arayışı: eğitim düzenlemesi ve işyeri kiraları
Sunumun en politik-ekonomik bölümü burada: “Hizmetlerde daha düşük katılık 2026’da dezenflasyonu destekleyecektir.”
Bunu destekleyen iki somut alan gösteriliyor:
Eğitim: “Düzenleme ile 2026 yılı eğitim ücretlerindeki artışlar sıkılaştırılmıştır.”
Bu, hizmet enflasyonunun bir alt kaleminde “idari/kurumsal” bir frene işaret ediyor.
İşyeri kiraları: Ofis kiraları artışı 2023Ç3’te 104’ten 2025Ç3’te 44’e, dükkân kiraları artışı 114’ten 41’e geriliyor.
Ve slayt cümlesi bunu doğrudan maliyet kanalına bağlıyor: “İşyeri kira enflasyonundaki gerileme maliyet yönlü baskıları hafifletmektedir.”
Bu iki başlık, TCMB’nin “hizmet katılığı” sorununu sadece teorik bir tartışma olarak değil; fiyat oluşum mekanizmasına müdahale eden/kolaylaştıran unsurlar üzerinden izlediğini gösteriyor.
5) Maliyet cephesi: ÜFE’ler ve inşaat maliyeti aşağı geliyor
Sunumun bir diğer omurgası, dezenflasyonun maliyet tarafındaki karşılığı:
- Hizmet ÜFE: 57,7 → 27,7 (Mayıs 2024–Aralık 2025),
- Yurt İçi ÜFE: 84,6 → 34,9 (Mayıs 2024–Kasım 2025),
- İnşaat Maliyet Endeksi: 72,8 → 23,9 (Mayıs 2024–Kasım 2025).
Bu düşüşler, şirketlerin “yarın fiyat ne olur?” sorusuna verdiği refleksi de etkiler; çünkü fiyatlama davranışı çoğu zaman talep kadar maliyet beklentisiyle de şekillenir.
6) Beklenti setleri: asıl savaş alanı
Karahan’ın “çıpalama” vurgusu, beklenti verileriyle besleniyor: 12 ay sonrası enflasyon beklentileri Mayıs 2024’ten Ocak 2026’ya;
- Piyasa katılımcılarında 33,2 → 22,2,
- Reel sektörde 56,0 → 32,9,
- Hanehalkında 76,1 → 52,1 geriliyor.
Beklentiler düşüyor; fakat seviye farkı da büyük. Bu fark, para politikasının neden “sadece faiz” olmadığını; iletişim, güven ve davranış kanallarının neden sürekli vurgulandığını anlatıyor.
7) “Faizler nasıl düşer?” bölümünün politik anlamı
Sunum, faiz tartışmasını bir şarta bağlıyor ve bunu çok çıplak bir cümleyle söylüyor: “Faiz indirimleri ancak enflasyon kontrol altındayken etkili olabilir.”
Ayrıca PPK yaklaşımının “enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı” yürütüleceği; ara hedeflerden belirgin sapmada duruşun sıkılaştırılacağı notu düşülüyor.
Bu, piyasanın beklediği “takvim” yerine bir “kriter seti” koyma çabasıdır: Ne zaman sorusundan çok, hangi koşullarda sorusu.
Risk primi kanalına ilişkin slaytlar da aynı hikâyeyi tamamlıyor: “Risk primindeki gerileme yabancı para faizleri düşürmüştür” ifadesi, CDS ve tahvil faizi hareketleriyle birlikte veriliyor.
Yani faizlerin kalıcı düşüşü, sadece politika faiziyle değil; risk primi, beklenti ve enflasyon ana eğilimi ile birlikte okunuyor.
8) İhracat tartışmasına net müdahale: Kur değil, dış talep
Sunumun belki de en “tartışma kapatan” kısmı ihracat bölümünde: “İhracatın temel belirleyicisi dış talep gelişmeleridir.”
Ve bunu esnekliklerle çiviliyor: Dış talep büyümesi 1 puan artarsa ihracat %2,3 artıyor; reel kur %1 düşerse ihracat %0,2 artıyor.
Bu iki sayı, “rekabet için kur” başlığını otomatikman küçültüp “pazarın sağlığı” başlığını büyütüyor. Sunum, küresel büyüme ve ana pazar beklentilerinin görece olumlu seyrettiğini de not ediyor.
Son söz: Gaziantep sunumu bir “eşik metni”
Bu sunum, bir yandan dezenflasyonun sayısal ilerlemesini gösteriyor; diğer yandan “zor bölüm”e işaret ediyor: Hizmetlerde katılık, kira–eğitim etkisi ve beklentilerin kalıcı biçimde aşağı çekilmesi. TCMB’nin iddiası, sıkı duruşun talep–kur–beklenti kanalları üzerinden dezenflasyonu güçlendireceği yönünde.
Benim okuduğum satır arası ise şu: Merkez Bankası, faiz tartışmasını bir sonuç cümlesine; enflasyon ve beklenti tartışmasını ise bir “ön koşul” cümlesine yerleştiriyor.
2026’nın politik-ekonomik gerilimi de büyük ölçüde burada şekillenecek: Dezenflasyonun “ritmi” korunacak mı; hizmetlerdeki katılık gerçekten kırılacak mı; beklentiler, özellikle reel sektör ve hanehalkında, kalıcı olarak aşağı çekilebilecek mi?